achterhoofd

Radovan Karadžić is niet op z'n achterhoofd gevallen. Hij kiest frontaal de aanval. Het mag bekend verondersteld worden dat ik wel degelijk denk dat er tijdens de oorlog in Bosnië vreselijke misdaden zijn gepleegd, ook van Servische kant. Ik denk ook dat Karadžić daar verantwoordelijk voor is. Maar tussen een mening en juridisch bewijs ligt een hele oceaan. Srebrenica? Een mythe, zegt Karadžić. Sarajevo? Een verdeelde stad, geen omsingelde, afgeknepen stad met een onder vuur liggende burgerbevolking. Markale? Een opzetje van de moslims. "Alles wat de aanklager zegt, moet je eigenlijk omdraaien."

Ik ben heel benieuwd wat die aanklager gaat doen. Of hij aankomt met vage klets van bevoordeelde en/of gemanipuleerde getuigen of met échte bewijzen die aantonen dat de moslimbevolking zwaar te lijden heeft gehad onder oorlogsmisdaden en volkerenmoord onder leiding van Radovan Karadžić. Want daar gaat het om; bewijs. Als dat er is, dan moet hij voor de rest van zijn leven de gevangenis in en dan moeten degenen die hem nu verdedigen ook ruiterlijk erkennen dat ze het mis hebben gehad. Maar het omgekeerde geldt evenzeer. Als de aanklager in deze zaak niet zonneklaar hard kan maken dat Radovan Karadžić de kwade genius is geweest, dan moet hij vrij komen en dan moet de rest van de wereld, inclusief de Bosnische moslims, op zoek naar een ander verhaal.

spuit elf

Hoera! Servië's spuit elf, Vojislav Koštunica, heeft weer eens modder gespoten. Herinner je even een post van 12 januari, waarin ik schreef over een mogelijke resolutie waarin het Servische parlement de misdaden tegen de moslims in Srebrenica zou gaan veroordelen. Natuurlijk wordt daarover gediscussieerd en natuurlijk wordt er gezegd dat ook de misdaden tegen de Servische bevolking op de een of andere manier ter sprake zouden moeten komen. Niks mis mee.
Maar Koštunica weet in deze discussie, als altijd, volkomen onbegrijpelijke wartaal te debiteren. Zo'n Srebrenica-resolutie is volgens de leider van de inmiddels volstrekt onbeduidende Democratische Partij van Servië "een voorbeeld van immorele politiek en een degradatie van het Servische volk". Nu vraag ik je. Wat is er immoreel aan om je verantwoordelijkheid te nemen, om een afschuwelijke misdaad te veroordelen? Het lijkt me juist een promotie van het Servische volk als zoiets zou gebeuren. Koštunica zegt ook dat "niemand het recht (heeft) om Servië, de Republika Srpska en het Servische volk te stigmatiseren met verantwoordelijkheid". Wablief? Stigmatiseren? En hij komt ook weer met Jasenovac op de proppen. Natuurlijk, meneer Koštunica, wat daar is gebeurd is onbeschrijflijk en de Kroaten hadden er al lang hun excuses voor aan moeten bieden. Zie verder de verantwoordelijkheidpost van gisteren.

wahabieten

...en dat hebben ze gisteren dus gedaan in Bosnië-Hercegovina. Een enorme politiemacht is het dorpje Gorna Maoča bij Brčko binnengetrokken en heeft er tien mensen gearresteerd. Naar verluidt is het dorp een soort van mini-Saoedi Arabië, waar de sharia van kracht is, de kinderen les krijgen volgens een Jordaanse leermethode en waar je het Ararbisch moet beheersen om de straatnaambordjes te kunnen lezen. Wat die arrestanten wordt verweten is me niet helemaal duidelijk. Ik hoorde iets over het omver willen werpen van de staat. Ik heb helemaal niks met orthodox-islamtische stromingen, integendeel, maar volgens zijn de mainstream politici in Bosnië een veel grotere bedreiging voor het voortbestaan van het land dan een handvol mannen met baarden en vrouwen in boerka. De politie heeft nota bene ook wapens aangetroffen... Toon me één dorp in Bosnië waar je geen wapens aantreft. Afijn, de wereld heeft weer even naar Bosnië gekeken.

Intussen elders in Bosnië... Na Banja Luka dreigt nu ook Mostar met een referendum over opsplitsing. Even voor degenen die het unieke staatsverband van Bosnië niet kennen: het land is opgesplitst in twee delen, zogenoemde entiteiten: de Moslim-Kroatische Federatie en de Servische Republiek (de centrale overheid heeft eigenlijk niets te vertellen). Volgens ene meneer Leo Pločkinić zal de Kroatische sabor in maart beslissen over een volksraadpleging onder de Kroaten. Volgens die Pločkinić kan een referendum alleen worden voorkomen als de moslims "een vreedzame verdeling (van de Federatië) in twee entiteiten" accepteren. En dat de moslims dat niet gaan doen, weet meneer Pločkinić ook wel.

leger

"Vooruit maar," moet Stipe Mesić hebben gedacht. "Ik houd ermee op, dus wat kan mij het schelen. Ik zal het mijn opvolger eens lekker moeilijk maken." En daar slaagt hij wonderwel in. Eerst verlaagt hij de gevangenisstraf van een veroordeelde oorlogsmisdadiger en dan gaat hij op staatsbezoek in Kosovo. Maar dat is nog niet alles. Na afloop van de jaarlijkse ontvangst voor journalisten dreigde hij in een informele sfeer met oorlog als Milorad Dodik zijn referendum over de onafhankelijkheid van de Republika Srpska doorzet. Hij zou, zo tekende een verslaggever van de Novi List op, het Kroatische leger naar Brčko sturen als dat referendum er komt en daarmee de RS effectief in tweeën snijden.

In één ding heeft Mesić gelijk. Afsplitsing van de Republika Srpska zou in strijd zijn met het Dayton Akkoord en als mede-ondertekenaar daarvan heeft Kroatië zich verplicht het akkoord uit te voeren. Omdat ook Servië Dayton heeft ondertekend, heeft Boris Tadić gezegd dat zo'n volksraadpleging zijn steun niet zal krijgen.

Maar om nou meteen maar te dreigen met oorlog...

Dodik belazert de kluit voortdurend, ging Mesić verder (benieuwd of hij tijdens die ontvangst te veel had gedronken). Hij wil met zijn streken de internationale gemeenschap uitputten, zodat die op een gegeven moment de buik vol heeft van dat Bosnië. En als dat gebeurt, dan zijn de rapen gaar, want dan heeft Dodik zijn doel bereikt: "groot-Servië" (hij gaat voor het gemak voorbij aan het feit dat Servië helemaal niet op afscheiding van de RS zit te wachten, laat staan op aansluiting).

"Wedergeboorte van de oorlogstaal", schreef Novi List boven het artikel, en daar lijkt het inderdaad op. Ik ben allerminst een fan van Dodik, maar van een oorlogshitsende Kroatische president houd ik al helemaal niet, ook al houdt hij er volgende maand mee op.

Hier een gesprek in het Radio 1 Journaal.

Update. Het was te verwachten. Mesić heeft verklaard dat zijn woorden niet goed zijn geïntepreteerd.

referendum

Benieuwd wat 2010 Bosnië gaat brengen. De voortekenen wijzen op zware tubulentie. Milorad Dodik, de baas van de Bosnische Serviërs, gaat in een interview met de Servische krant Večernje Novosti wel heel erg direct in de richting van onafhankelijkheid van de Republika Srpska. Nu heeft Dodik wel vaker een grote mond en blijven daden meestal uit, maar volgens Dodik zal het parlement van de RS nog deze maand een wet aannemen die een referendum mogelijk maakt met min of meer de volgende vragen: vindt u dat het Daytonakkoord van kracht moet blijven en: vindt u dat de Hoge Vertegenwoordiger van de VN het recht moet hebben om zich te bemoeien met de gang van zaken in de RS? De antwoorden van de Serviërs in Bosnië laten zich raden. Op de vraag of dit referendum een voorbereiding is op een volksraadpleging over afscheiding, antwoordt Dodik dat dat inderdaad wel eens het geval kan zijn.

In Sarajevo zijn ze inmiddels kwaad omdat gisteren in Banja Luka de Dag van de Servische Republiek werd gevierd. De Servische president Tadić was er ook. En hoewel hij een vredelievende toespraak hield over het recht van alle bewoners op de Balkan op hun eigen stukje grondgebied, klonk vanuit de hoofdstad van Bosnië de klacht dat de oprichting van de Republika Srpska het begin was van volkerenmoord en etnische zuivering.

De vrede mag in 1995 dan wel getekend zijn, het ziet er vijftien jaar later nog steeds niet erg hoopvol uit.

leed

Een gruwelijk verhaal. De politie in Servië heeft vijf mannen gearresteerd die worden verdacht van oorlogsmisdaden regen roma-zigeuners tijdens de Bosnië-oorlog. Wat is er volgens de aanklager voor de oorlogsmisdaden gebeurd? Begin juli 1992 had een ongeregelde groep, waarschijnlijk paramilitairen, tenminste tweeëntwintig roma opgehaald in de dorpen rond Zvornik. Ze werden bijeengedreven in een huis in Skočići, waar ze werden mishandeld en gemarteld. Een grootvader werd gedwongen zijn kleinzoon te pijpen. Op 11 juli brachten de heldhaftige verdedigers van het vaderland de zwaar toegetakelde mannen naar een ander dorp, Hamzići. Daar werden ze stuk voor stuk met mes of pistool vermoord en in een van tevoren gegraven kuil gegooid. Eén jongen wist te ontkomen. De vrouwen en meisjes kwamen er levend vanaf, maar het is de vraag of dat een zegen was. Ze zijn talloze keren verkracht en moesten hun leven terugbetalen met slavenarbeid voor en gedwongen seks met de troep. Sommige paramilitairen zouden zelfs een vrouw mee hebben teruggenomen naar Servië.

Waarom schrijf ik dit nu? Dat oorlog het slechtste in de mens naar boven brengt, is misschien een open deur, maar er is volgens mij niks mis mee om daar zo nu en dan de aandacht nog eens op de vestigen. En oorlog is niet voorbij als de vrede is getekend. Waar het me hier vooral om gaat, is dat voor het eerst misdaden tegen zigeuners serieus genomen lijken te worden. Roma zijn de paria's van de Balkan (en niet alleen de Balkan). Je kunt ze van alles en nog wat verwijten, maar niet dat ze tijdens de oorlogen een strategische rol van betekenis hebben gespeeld. Ze speelden helemaal geen rol en toch zijn ze te grazen genomen. In Kosovo is dat ook gebeurd, maar dan dan door Albanezen. Ik zie het niet snel gebeuren dat dáár iemand verantwoordelijk zal worden gehouden.

Zeventien jaar na de gebeurtenissen rondom Zvornik lijkt er dan toch iets van gerechtigheid te geschieden. Zeventien jaar! Maar ja, wie maakt zich druk om een stel dode zigeuners?

biljana

Ze is er hoor. Biljana Plavšić landde vanmiddag om een uur of twee in een regeringsvliegtuig van de Republika Srpska op vliegveld Nikola Tesla, hier in Belgrado. Niemand kreeg haar te zien. Ze is naar alle waarschijnlijkheid direct vanuit het vliegtuig in een auto gestapt en van de luchthaven afgetransporteerd. Een oplettende Tanjug-fotograaf kwam haar echter in gezelschap van Milorad Dodik tegen op Vračar, waar laatstgenoemde een flat schijnt te hebben (zal zijn vrouw er van afweten?). Waarom Dodik? Welaan, Dodik is haar vriend. Plavšić heeft hem, toen hij nog een politieke nobody was, met een enorme schop de politieke hoogte ingetrapt. Biljana heeft nog niks gezegd en ik denk ook dat de Servische regering haar dat verboden heeft. Benieuwd wat ze gaat doen. Postzegels verzamelen of zo.

Update: Ik heb me vergist. Ze is niet naar Dodiks flat gegaan, maar naar haar eigen. Excuses.

aandacht

Ik heb lang moeten zoeken in de kranten van dit weekend, maar eindelijk vond ik waar ik op uit was: een artikeltje over de rechtszaak tegen Radovan Karadžić, die morgen moet beginnen. Danas beschrijft op bladzijde elf hoe internationale media over de zaak berichten. Blic? Niets. Politika? Niets. Večerne Novosti? Niets. Kurir? Niets. Press? Niets. Op de site van Oslobođenje uit Sarajevo? Niets. Dnevni Avaz, ook uit Sarajevo, meldt alleen dat er eenentwintig bussen op weg zijn gegaan naar Den Haag. Ik kom in de internationale media analyse op beschouwing op reportage op interview tegen. Hoe moet ik dat nu toch duiden?

Ps Stukje geschreven voor de NOS-site.

weer een dode voetbalsupporter

Ik had wat minder geweld beloofd en daarom heb ik getwijfeld of ik dit bericht zou posten. Omdat het de gemoederen in Bosnië ernstig verhit, doe ik het toch. En ook om aan te geven dat niet alleen in Servië voetbal oorlog is.
Afgelopen zondag kwam Vedran Puljić (24) om het leven. Hij was betrokken bij gevechten tussen aanhangers van FK Sarajevo, waar hij fan van was, en inwoners en politie in Široki Brijeg, waarbij ook nog eens dertig mensen gewond raakten. Sarajevo heeft voornamelijk moslimsupporters, Široki Brijeg Kroatische. Het stadje ligt in Noord-Hercegovina, op een kilometer of vijfentwintig van Mostar. Wie er begonnen is met vechten, weet ik niet. Dat hangt af van welke bronnen je gelooft. Uit de beelden is het niet op te maken.
Volgens sommige berichten heeft de vermoedelijke schutter, ene Oliver Knezović, zichzelf gisteren zelf gemeld bij de politie. Afgelopen nacht schijnt hij echter uit het politiebureau te zijn ontsnapt en de benen te hebben genomen.
Dan nog even in de rubriek variabila: de Servische gemeente Vrnjačka Banja heeft besloten om haar hoofdstraat te vernoemen naar Brice Taton, de Franse voetbalsupporter die vorige week overleed, na in elkaar getimmerd te zijn door hooligans van Partizan Belgrado.

vrede

De Kroaten zijn weggelopen uit de regering van de moslim-kroatische federatie (een van de "entiteiten"), de Serviërs dreigen keer op keer uit de staatsregering te stappen, de internationale baas van het land heeft voor het eerst sinds lange tijd gebruik gemaakt van zijn bevoegdheden en ingegerepen en volgens de beroemde Bosnische filmregisseur Danis Tanović (No man's land) is zijn land op weg naar een nieuwe oorlog. En toch...
"Hoewel het uit de mode is om het te zeggen, ons land is een vreedzaam land." Aan het woord is Milorad Dodik, de premier van de Republika Srpska. Hij schreef een brief aan de New York Times, die je hier kunt lezen. Bosnië heeft democratisch gekozen leiders en het land wil graag bij de EU en iets minder graag bij de Navo. Al dat gezeur over dreigend geweld is dus maar onzin, schrijft hij zo ongeveer.
Dodik wordt vaak afgeschilderd als een eigenwijze dwarsligger, die de Republika Srpska dolgraag wil losweken van Bosnië. Een hitser. Nou komt dat vooral omdat hij Sarajevo en het westen graag en vaak in de wielen rijdt, dus dan weet je het wel. Maar Dodik is ook een man van de harde taal. En nu ineens zo poeslief. Mmmm, wat moeten we daar van denken? Ik zou hem graag zelf eens te spreken krijgen, maar tot nu toe is dat niet gelukt.
Wat denken jullie?

bezoeken

Twee opmerkelijke bezoeken, waarvan het eerste al aan de gang is. De geestelijk leider van de Bosnische moslims, reis-ul-ulema Mustafa Cerić, is in Kosovo en natuurlijk klinkt er kritiek. De topmoslim "speelt een gevaarlijk spel", vindt de Bosnische topserviër, Milorad Dodik, van wie je kunt afvragen wat hij ermee te maken heeft. Afijn, volgens de goed-orthodoxe Dodik durven moslimpolitici uit Sarajevo hun vingers niet te branden aan Kosovo en dus sturen ze de reis-ul-ulema maar. Bosnië heeft de een jaar en honderdzeventig dagen geleden eenzijdig uitgeroepen en inmiddels door tweeënzestig landen erkende onafhankelijkheid van Kosovo niet erkend.
Zoals alles, is ook dit een ingewikkelde kwestie. Want wat gaat Cerić nu eigenlijk doen? Welaan, hij ontmoet zijn Kosovaarse collega Naim Trnava en hij draagt vrijdag het gebed op in de moskee van Prizren. Niks mis mee, zou je zeggen. Maar hij ontmoet ook de president van Kosovo, Fatmir Sejdiu en dat begint toch een beetje naar politiek te ruiken. Verder heeft de geestelijke nogal wat onrust gestookt in de Sandžak, een gebied in Servië waar veel moslims wonen. Daar verklaarde hij dat de Servische moslims in gevaar zijn. We zullen zien.

Het tweede bezoek moet nog komen. Dmitry Medvedev, toprus, vereert in oktober Servië met een bezoek (als het tenminste doorgaat; het bezoek van zijn voorganger Poetin in 2007 werd op het laatste moment afgeblazen). Poetin was de laatste Russische president die zijn medeslaven in 2001 met een bezoek verblijdde. Een Russische president op bezoek in Servië wekt altijd argwaan. Daar moeten wel anti-westerse complotten gesmeed worden, daar moeten wel stilzwijgende bondgenootschappen worden gesloten. Ik denk dat het nogal meevalt. De Russen hebben altijd de mond vol over de broederschap tussen beide volkeren, maar als puntje bij paaltje komt, blijven daden meestal uit.

brčko

Ik sta in deze regio steeds weer voor verrassingen. Ik was dus in Bosnië, in het district Brčko om precies te zijn. Brčko neemt een bijzondere plaats in, omschreven in het Dayton Akkoord van 1995. Bestuurlijk valt het noch onder de Republika Srpska, noch onder de Moslim-Kroatische Federatie. Het heeft een eigen bestuur en als het ergens onder valt (en dat doet het), dan is het onder rechtstreeks gezag van de Hoge Vertegenwoordiger.

Alleen de geografische ligging maakt het district al speciaal. In het noorden, aan de andere kant van de Sava (plaatje), ligt Kroatië, en verder ligt het ingeklemd tussen de Republika Srpska in het oosten en het westen en de Federatie in het Zuiden.

Brčko is een soort van toonkamer van de internationale gemeenschap. De opstellers van Dayton vermoedden waarschijnlijk al dat het in Federatie en RS een zooitje zou worden en dus wilden ze de rest van de wereld laten zien dat multi-etnisch samenleven in Bosnië echt wel mogelijk is.

Dat is ten dele gelukt. In het stadje Brčko wonen de Kroaten, Serviërs en Moslims inderdaad min of meer vreedzaam naast elkaar (ik zou niet zeggen met elkaar). Anders dan in de rest van Bosnië is de politie er bijvoorbeeld multi-etnisch en gaan kinderen er naar dezelfde scholen (zij het dat sommige lessen gescheiden worden gegeven).

De dorpen zijn evenwel voor het grootste deel strikt gescheiden. In het ene dorp staat een moskee, in het volgende een orthodoxe kerk en in het derde een katholieke. En in het dorp waar die moskee staat, wonen zelden Serviërs en Kroaten, in het dorp met de orthodoxe kerk zul je nauwelijks Kroaten of moslims vinden en in het katholieke dorp zul je vergeefs naar Serviërs en moslims zoeken.

De vraag is of dat erg is. Nee, zeggen de meeste dorpsbewoners, want dat is al eeuwen zo. De segregatie is geen gevolg van de oorlog, we hebben nooit door elkaar heengewoond. En dan komen we bij de internationale gemeenschap en de tientallen, zo niet honderden non-gouvernementele organisaties, die de inwoners van de dorpen rondom Brčko zo graag multi-etni willen maken. Waarom toch? Zolang ze elkaar niet op grote schaal de hersens inslaan is er toch niks aan de hand.

Uitzending van de reportages: Radio 1 Journaal zaterdagochtend. NOS Journaal zaterdagavond, acht uur.

rosenmöller

Paul Rosenmöller reisde voor de Ikon langs de grenzen van Europa. Een vaste bezoeker wees me op de uitzending van afgelopen zondag, die over de Balkan. Was het een goede uitzending? Nee, het was geen goede uitzending. Allereerst iets algemeens. De vraag waarom er in de jaren negentig zo bloedig is gevochten op de Balkan (de oorlog in Kroatië is overigens helemaal buiten beschouwing gelaten) is niet gesteld en daarom natuurlijk ook niet beantwoord. Nu weet ik wel dat die vraag niet volledig te beantwoorden is in de 34 minuten en 58 seconden die de uitzendig duurt, maar om hem dan maar helemaal links te laten liggen gaat wel erg ver.
Of is het zo dat we met z'n allen als vanouds impliciet wel begrijpen wat het antwoord van de makers is op de vraag wie het geweld, het bloed, de tranen hebben veroorzaakt? Het lijkt er bij nadere beschouwing wel op. In Sarajevo hadden we twee moslims aan het woord. Twee moslims die die vreselijke omsingeling hebben meegemaakt. Mensen met een verhaal, zeker, maar er verscheen geen enkele Serviër voor de camera.
In Kosovo ontmoetten we een Servische winkelier in het enige functionerende multi-etnische dorp daar. Vriendelijke man, die goede vrienden is met de al even vriendelijke Albanese leider van het dorp. Mooi, maar zeker niet maatgevend. Verder krijgen de EU-baas van Kosovo, Pieter Feith, en de Albanese burgemeester van Zuid-Mitrovica, Bajram Rexhepi, alle ruimte om het noorden van Kosovo (inclusief Noord-Mitrovica) neer te zetten als een roversnest met criminele leiders. We zien een Albanees die zijn huis in Noord-Mitrovica wil herbouwen en we zien Milan Invanović, inderdaad een Serviër van het radicaal-nationalistische soort en bepaald geen onschuldig lammetje. Hoe komt het toch dat westerse media zelden of nooit gewone Serviërs weten te vinden, mensen met hun eigen zorgen, mensen die er trots op zijn Serviër te zijn, maar zonder de agressiviteit die wij ze zo graag toedichten.
Ik heb die vraag al vaker gesteld, maar een bevredigend antwoord heb ik er nog nooit op gekregen. Ze zijn er, heus, ik kom ze dagelijks tegen.

gearresteerd, veroordeeld

We zullen eens zien of drie keer scheepsrecht is. Dit keer staat Bulgarije voor de keuze of het Agim Ceku aan Servië zal uitleveren. De voormalig vechtersbaas, ex-kapitein in het Joegoslavische en het Kroatische leger, voormalig militair leider van het UCK, ex-premier van Kosovo, oud-commandant van het koddige Kosovo Protection Corps en kopstuk van de Sociaal-Democratische Partij van Kosovo is gisteren aangehouden aan de grens tussen Macedonië en Bulgarije. De Bulgaren reageerden op een opsporingsverzoek van Interpol, dat Servië (en toen nog Montenegro) in 2002 al had ingediend. Servië verdenkt Ceku van oorlogsmisdaden tijdens en na de Kosovo-oorlog van 1999.
Twee keer eerder werd meneer opegpakt: in 2003 in Slovenië en een jaar later in Hongarije. Beide keren kwam hij na forse buitenlandse druk razendsnel weer op vrije voeten. Vorig jaar nog schopten de Colombianen hem het land uit, toen ze er achter kwamen dat Ceku werd gezocht. Volgens de Bulgaren wordt hij in ieder geval drie dagen in voorlopige hechtenis gehouden.
Kosovo vecht opsporingsbevel en arrestatie natuurlijk aan. Volgens Ceku zelf misbruikt Servië het lidmaatschap van Interpol (waarvan Kosovo geen lid is). "Ik denk dat het tijd is dat Interpol deze kwestie (die van het opsporingsbevel) serieus heroverweegt en Servië vertelt dat het welletjes is," zei hij vorige maand. Kosovo's minister van binnenlandse zaken heeft Interpol al eens geschreven dat "Servië geen jurisdictie (heeft) over Kosovo en zijn burgers". Nogmaals, we zullen zien of Bulgarije de rug recht houdt.


Ander nieuws dan. Wie is die meneer op dat plaatje ook alweer? Oh ja, Naser Oric. Het is even stil geweest rondom de man die door veel mensen verantwoordelijk wordt gehouden voor de dood van een flink aantal Servische burgers rond Srebrenica, maar tot woede van zowat nog meer mensen door het Joegoslavië Tribunaal werd vrijgesproken.
Ik berichtte vorig jaar oktober al dat hij bij Sarajevo in bezit van heel veel geld was gearresteerd op verdenking van afpersing en verboden wapenbezit. Welnu, de uitspraak is er. Deze meneer moet twee jaar het gevang in. Niet vanwege die afpersing, want dat achtte de rechtbank niet bewezen (en wie zou er ook denken dat dit lammetje mensen zou afpersen?), maar wel vanwege het bezit van wapens en explosieven (waar zou hij die dan voor nodig hebben gehad?). Twee jaar dus. Ben benieuwd wanneer hij weer op vrije voeten komt, maar vrees dat dat geen twee jaar zal duren.

vijanden

Op het plaatje lijken ze nog hele goede vrienden: Xavier Solana (rechts), de veiligheidheids- en buitenlandbaas van de Europese Unie, en Valentin Inzko, de internationale baas van Bosnië-Hercegovina. Inmiddels, begrijp ik uit de Bosnische krant Dnevni Avaz, kunnen ze elkaar niet meer luchten of zien. Inzko kan haast niet wachten op de inzet van zijn 'Bonn-bevoegdheden', die hem machtigen om wetten nietig te verklaren en politici en bestuurders de laan uit te sturen. Solana vindt dat de Oostenrijker een politieke oplossing moet bedenken. Het parlement van de Republika Srpska heeft nog niet zo lang geleden een resolutie aangenomen, waarin Inzko wordt opgeroepen beslissingen die in het verleden op basis van die bevoegdheden zijn genomen in te trekken en hoe dan ook de "ondemocratische en achterhaalde manier van het besturen van Bosnië" aan de wilgen te hangen. Juist met zijn Bonn-bevoegdheden wil Inzko die resolutie ongedaan maken en dat wil Solana dus niet. Volgens Dnevni Avaz overweegt de Hoge Afgevaardigde zelfs om er maar mee op te houden. Gaat lekker daar. Tijd om er weer eens naartoe te gaan (en dat zal een dezer weken ook gebeuren, beloofd).

revolutie

Ik kon m'n ogen zowat niet geloven toen ik het volgende las in de New York Times: "Wij blijven van de mensen op de Balkan verwachten dat ze denken en reageren zoals wij dat doen. Dat gaat niet gebeuren." en: "Wij in het westen doen alsof we controle hebben over wat er in de regio gebeurt. Dat is niet het geval." M'n broek zakte er haast van af, want het was niet de eerste de beste die zijn standpunt verwoordde in het betreffende opiniestuk, het was William Montgomery in hoogst eigen persoon, oud-ambassadeur van de Verenigde Staten in Bulgarije, Kroatië en Servië en Montenegro. Revolutionair.
Montgomery stelt voor tot "de een of andere manier van opdeling tussen de Albanezen en de Serviërs" in Kosovo te komen. Voor Bosnië omvat de oplossing in zijn ogen onder meer "de creatie van een andere verhouding". Hij wil de Republika Srpska toestaan een referendum te houden over onafhankelijkheid. "In beide gevallen is er een gedemonstreerde vastberadenheid nodig en de bereidheid om militair geweld te gebruiken om geweld onderweg te voorkomen", schijft hij er ook nog bij.
Ik weet wel, Montgomery is maar oud-ambassadeur en wat hij voorstelt is (nog) geen officieel beleid van de Verenigde Staten, maar als je zijn mening combineert met het opmerkelijke begrip van vice-president Joe Biden voor Servië tijdens zijn recente bezoek aan de regio, en de milde opvattingen van Hillary Clinton over de Servische samenwerking met het Joegoslavië Tribunaal, dan lijkt er toch echt iets te veranderen in Washington.

biden op bezoek

Dat gaat gezellig worden: de vice-president van de Verenigde Staten van Amerika komt. Vanaf 18 mei is Joe Biden in de regio. Waarom weten we nog niet en het programma is nog niet precies bekend, maar vast staat dat hij Priština, Sarajevo en..... Belgrado zal bezoeken. Het zal de inwoners van Sarajevo waarschijnlijk een zorg zijn, in Priština zal hij als een held worden onthaald en in Belgrado... Ik denk dat de man hier niet erg welkom is. Serviërs houden niet erg van Amerikaanse politici, zeker niet als ze, zoals Biden, warme voorstanders waren van de Navo-acties in 1999. Samen met ex-presidentskandidaat McCain diende hij destijds in de senaat een resolutie in, waarin de toenmalige president Clinton de vrije hand kreeg om "alle noodzakelijke geweld en andere middelen", inclusief Amerikaanse grondtroepen (daar is het nooit van gekomen), in te zetten om Joegoslavië op de knieën te dwingen. Benieuwd hoe Belgrado gaat reageren (ik neem aan dat de Amerikaanse ambassade wat extra bescherming krijgt). Benieuwd ook wat jullie van dit bezoek vinden.

zo zijn onze manieren

Je kunt ook niet even weg zijn of ze beginnen direct te meppen. Dit keer in Sarajevo. De beruchte schurk Tasim Kučević stond daar voor de rechtbank te wachten op de uitspraak in een zaak tegen hem. Hij had op grote schaal meisjes de prostitutie ingedwongen. Een tante van twee van die meisjes sprak hem daar op aan en toen gebeurde er dit. Pets, mevrouw op de grond, verslaggever van de landelijke televisie die erbij was tegen het hek geduwd. Gelukkig veroordeelde de rechter hem even later tot twaalf jaar gevangenisstraf. Niet vanwege de klap, wel vanwege de meisjes. Mij maakt het niet uit vanwege wat.

ambassadeur

Diplomaten worden geacht hun werk in stilte te verrichten. Voor ons correspondenten is dat vaak heel vervelend, want je zult ze zelden of nooit betrappen op een uitspraak over een gevoelige kwestie waar je iets mee kan, maar voor de verhouding tussen staten is het misschien maar beter zo.
Soms vliegt zo'n diplomaat uit de bocht en dat overkwam meneer Karel Vosskühler, hare majesteits ambassadeur te Sarajevo, gisteren. Misschien heeft hij de plaatselijke politieke gewoonten wat te veel ter harte genomen. "Dodik is slechter dan Loekasjenko" stond er namelijk boven een interview met hem in de krant Dnevni Avaz. Dat heeft hij niet gezegd, maar het kwam er wel op neer. Letterlijk staat er in het interview: "Tot nu toe heb ik Dodik vergeleken met Loekasjenko. Nu moet ik mijn excuses aanbieden aan Loekasjenko. Hij is gestraft. Hij kon niet skieën, noch zijn dochter opzoeken in Oostenrijk. Hij heeft zijn lesje geleerd en nu kan hij weer reizen."
Voor de leek is dit waarschijnlijk abacadabra, dus uitleg.
Wie is Dodik? Milorad Dodik is de (democratisch gekozen) premier van de Republika Srpska (Servische Republiek), een van de twee 'entiteiten' waaruit Bosnië bestaat.
Wie is Loekasjenko? Loekasjenko is de president van Wit-Rusland, die onder Amerikanen bekend staat als "de laatste dictator in Europa" (niet dat de Amerikanen altijd gelijk hebben...) en die wegens gesjoemel met verkiezingen, schending van mensenrechten enz. een tijdlang zijn gezicht niet mocht laten zien in de Europese Unie. Dat reisverbod is onlangs als teken van goede wil wat versoepeld.
Waarom de vergelijking tussen Dodik en Loekasjenko is me niet helemaal duidelijk.
Vosskühler verwijt Dodik al tijden dat hij de staat Bosnië-Hercegovina aan het ondermijnen is en dat hij uit is op een zelfstandige Republika Srpska. Kijk maar: de Bosnische Serviërs hebben er alles aan gedaan om te voorkomen dat de politie in Bosnië onder één bevel komt te staan (nu zijn er twee gescheiden politiemachten). De Bosnische Serviërs willen het gezamenlijke bevel over het Bosnische leger terugdraaien. De Bosnische Serviërs willen zich bemoeien met het buitenlandse beleid van Bosnië-Hercegovina (een van de weinige échte bevoegdheden van de regering in Sarajevo). Allemaal waar. En, vindt Vosskühler, Dodik is onder meer een gevaar voor de vrijheid van meningsuiting en de onafhankelijke rechtspraak (dat geldt volgens mij niet minder voor de politici in Sarajevo).
In de hoofdstad van de Republika Srpska zijn ze pislink. Vosskühler heeft zich "met zijn schandelijke uitlatingen" in dienst gesteld van de Bosnische moslims. Hij heeft de grenzen van diplomatiek gedrag en goede smaak overtreden. Vosskühler komt de Republika Srpska niet meer in en de regering in Banja Luka heeft de centrale regering in Sarajevo gevraagd de Nederlandse ambassadeur tot ongewenst persoon te verklaren. Grootspraak natuurlijk, maar het toont wel aan hoe kwaad ze zijn.
Nogmaals, ik denk dat meneer Vosskühler de plank niet helemaal misslaat. Maar wat heb je eraan om dat als (benoemde en niet gekozen) ambassadeur voor iedereen hoorbaar rond te toeteren. Volgens mij hebben we daar een minister van buitenlandse zaken voor. Moet die duimen gaan zitten draaien? Gaarne een reactie, excellentie.

boef

De beelden zijn vaag, maar het nieuws is er niet minder spectaculair om: de politie in Sarajevo heeft gisteren aan het eind van de middag Naser Orić gearresteerd. Meneer zat in restaurant Brajlović honderdduizenden Bosnische marken uit te wisselen met een andere boef: Damir Fazlić, die bekend staat als "controversieel zakenman", oftewel een stinkend rijke crimineel.

Orić wordt verdacht van afpersing en dat is geen verrassing voor degenen die de levenswandel van de man een beetje hebben gevolgd. Hoe en wat is nog niet helemaal duidelijk. Fazlić is ook in de kraag gepakt, net als twee anderen, onder wie een Serviër uit Belgrado. Zo zie je maar weer, in het schurkengilde geldt etnische achtergrond niet. Dat blijkt ook wel uit geruchten over Fazlić. Die zou Milorad Ulemek (verantwoordelijk voor de moord op de Servische premier Đinđić in 2003) enige tijd verstopt hebben in Sarajevo.

Cinici (en ik reken mezelf daar in dit geval ook wel onder) zullen zeggen dat 41-jarige Orić alsnog zijn verdiende loon krijgt. Het Joegoslavië Tribunaal wist de commandant van de moslimstrijdkrachten in Srebrenica tijdens de Bosnië-oorlog in zijn wijsheid niet meer dan drie jaar gevangenisstraf op te leggen, omdat hij niet had voorkomen dat vijf Bosnische Serviërs in zijn gevangenschap waren vermoord en er elf waren mishandeld. De woede onder de Serviërs was groot. Zij houden Orić verantwoordelijk voor de honderden Bosnisch-Servische burgerdoden die vielen bij uitbraken van de moslimtroepen uit Srebrenica.

We zullen zien wat er nu volgt. In de Balkanrechtspraak weet dit soort types bijna altijd te ontkomen. Rijk en gevierd, wat wil je nog meer. Bovendien heeft zijn advocaat hem ook bij het Joegoslavië Tribunaal op miraculeuze wijze gevrijwaard van een lange gevangenisstraf.