hulde

Of ik Grieks spreek, vroeg Albert. Nee, ik spreek geen Grieks. Geen woord. Als je cyrillisch leest, kun je het Griekse schrift met wat fantasie wel ontcijferen, maar dan weet je nog niks. Een goede vertaler, die op de hoogte is van wat er in het land speelt en ook nog eens goede contacten heeft, is dus van levensbelang als je, zoals ik, moet berichten over een land waar je de taal niet van beheerst en (behalve uit de krant) nauwelijks weet wat er gaande is. Een fixer heet zo iemand (producer als je televisie maakt, verschil moet er zijn). Pavlos is een goede. De momenten dat we niet aan het interviewen waren, waren we aan het discussiëren en raadde hij me aan een laagje dieper te kijken dan hetgeen je aan de oppervlakte ziet. Ik kan natuurlijk niet zeggen dat ik de Griekse samenleving nu ten diepste doorgrond, maar volgens mij heb ik voldoende gezien en gehoord om later vandaag twee verhalen voor het Financieele Dagblad te maken. Hulde voor Pavlos.

spraakverwarring

In de grondwet van Montenegro was al opgenomen dat de Montenegrijnen hun eigen taal hebben: je raadt het al, het Montenegrijns. Die taal verschilt niet, of in ieder geval nauwelijks, van het Servo-Kroatisch (dat officieel helemaal niet meer bestaat), maar toch moet er een standarisatie komen. De inwoners van de onafhankelijke republiek moeten immers weten wat hun eigen taal is. Hooggeleerde linguïsten hebben al vastgesteld dat het Montenegrijns drie extra letters heeft. Je ziet ze hierboven: de nummers 26, 31 en 33 (ik krijg ze niet uit mijn computer). Tsja, als je een klein land bent, wil je natuurlijk een groot alfabet.

Niet dat onenigheid over de taalverschillen iets nieuws is. Hier een oud filmpje, als je goed luistert ook wel te begrijpen als de taal niet machtig bent.

tsjtjtsjtj

Ik ben zwaar gemarteld gisterenavond. Nee, geen waterboarding of stroomtstoten door de edele delen, maar taalkundig. Juf Mira vond het tijd voor de toekomende tijd in het Servisch. Als zodanig is die niet zo moeilijk. Je voegt een vervoeging van het werkwoord hteti (zullen) toe aan hetgeen je in de toekomst van plan bent en klaar is kees. Voorbeeld: ik zal werken - ja (=ik) ću (=zal) raditi (=werken). 'Ja ću da radim' en 'radiću' mogen ook.
De marteling zat hem in de uitspraak. De Servische ć spreek je min of meer uit als tsj als in tsjilpen. Dat gaat nog. Maar als die ć vooraf wordt gegaan of wordt gevolgd door bijvoorbeeld een č (tsj als in Deutschland), een š (sj als in shawl) of een ž (zj als in de Franse naam Jean) dan heb je de poppen aan het dansen. Probeer maar eens: Otići češ (otitsji tsjesj) - jij zult vertrekken of izaći čemo (izatsji tsjemo) - wij zullen naar buiten gaan. Die ć en č klinken in Nederlandse oren ongeveer hetzelfde, maar daar denken ze hier echt heel anders over. De moeilijkste vond ik: Završiću sve... (zavrsjitsju sve...) - ik zal alles klaar hebben...
Zo, hebben jullie wat om oefenen in het weekend. Moet ik ook.

vorderingen?

Na een onderbreking van een paar maanden heb ik mijn Servische les weer opgepakt.

Nominativ: stara zgrada (oud gebouw). Genitiv: stare zgrade. Akusativ: staru zgradu. Lokativ: staroj zgradi. Nominativ meervoud: stare zgrade en verder weet ik het niet meer. Gek word ik van al die naamvallen.

Uit het huiswerk van deze week:

1. pasoš - pasoši, prodavnica - prodavnice, most - mostovi, more - mora

2. On ide u školu - on radi u školi

3. Ti ideš u restoran - ti radiš u restoranu

4. On voli da pije kafu

5. Volim sir i šunku

6. Studenti moje grupe su iz Italije, Španije, Grčke i Japana.

7. Učim srpski u stanu na drugu spratu stare zgrade.

8. London je u Engleskoj

9. Često ručajem u lepoj kafani

10.Nekada idem na put u mala mesta

Moeilijk nietwaar?

meer kut

Er wordt flink gereageerd op het scheldkanonadetje van Danko Lazovic. Dat is mooi, van culturele uitwisseling is nog nooit iemand slechter geworden. Een bezoeker stuurde deze link. Ik ga het niet letterlijk vertalen, de strekking lijkt me zonder ook wel duidelijk. Dat wordt nog flink oefenen als ik met de echte schelders mee wil doen.

kut

Excuses voor de kop boven deze post, maar het kan even niet anders. Het gaat over de edele kunst van het schelden, naar aanleiding van een berichtje in het Algemeen Dagblad (dank Cornelis). Danko Lazović, voetballer bij PSV, zou afgelopen zondag "de vreselijkste dingen" hebben geroepen tegen Huub Stevens. "Kut"en "ik neuk je moeder", zou hij zijn coach hebben toegevoegd. In het Servisch klinkt dat als volgt "pička" en waarschijnlijk iets als "jebem ti majku". Voor gevoelige Nederlandse oren zijn dat misschien "de vreselijkste dingen", in het Servo-Kroatische taalgebied zijn zulke uitlatingen heel normaal. Als je hier scheldt, komt er meestal "kut", "neuken" en een vrouwelijk familielid in voor, vaak ook een combinatie. "Jebiga" en "jebote" worden veel gebruikt(onvertaalbaar, maar zoiets als het Engelse "fuck it", je hebt "jebem ti oci krmeljive" (ik neuk je vuile ogen), "(idi) u pičku materina" ((verdwijn) in de kut van je moeder) en zo kan ik nog wel even doorgaan. Toegegeven, het is geen potverdikkie of sapperloot, maar dat hoor ik Nederlandse voetballers ook niet zeggen. En wie valt er in Nederland nou van z'n stoel als iemand "lul" zegt of "godverdomme". Daar wordt toch niemand warm of koud van? Nou dan.

grammatica

Naar mate de jaren verstrijken, vergeet ik steeds meer. Ook mijn kennis van het Nederlands vertoont slijtage. Dat is soms niet handig voor iemand die juist met die taal de kost moet verdienen. Toen ik in Nederland was, heb ik derhalve een grammaticaboek aangeschaft. Voor de broodnodige opfrissing zal ik maar zeggen. 'Voor de vorm' heet het en de ondertitel luidt: Taalvraagbaak voor schrijvers. Waarom het boek specifiek voor schrijvers is bedoeld, begrijp ik niet. Het komt me zo voor dat er zijn wel meer mensen die worden geacht de grammatica juist te gebruiken.
Ik heb de de vraagbaak zojuist zitten doorbladeren en heb me er over verbaasd hoe weinig er is blijven hangen van de lessen op de Kerkstraatschool te Leerdam en de Rijksscholengemeenschap te Gorinchem. Persoonsvorm, antecendent, bijvoeglijke bijzin; het zijn begrippen die heel ver weg wel een belletje doen rinkelen, maar vraag me de exacte betekenis en ik zal in stilzwijgen vervallen.
Tegelijk realiseer ik me dat de officiële grammatica, maar ook de spelling bijvoorbeeld, vooral speelgoed voor taalkundigen is. Ieder gebruikt taal op zijn eigen manier en wonderlijk genoeg begrijpen we elkaar allemaal, tenzij we een zwaar Gronings, Zeeuws of Limburgs dialect bezigen. Een hele geruststelling, want ik weet niet of ik al die begrippen en het juiste gebruik ervan er weer ingehamerd krijg.

vorderingen

Er gebeurt vandaag niet veel, dus ik zal jullie eens lastigvallen met mijn vorderingen op het gebied van de Servische taal (uit het hoofd, dus zonder spieken, vandaar dat er waarschijnlijk heel veel fouten in staan):

Bio sam u centru grada posle podne. Sada sam u kancelariji, pušim i pijem kafu. Moja žena nije kod kuće. Ona radi. Živim u Dorćolu, u novoj zgradi na petom sprati u Gundulićev Venac ulici. To je lepa ulica. Pijaca i prodavnice su blizu. Skadarska ulica je pet minuta peške. Tamo ima kafića i kafane. Mnogo volim da živim i da radim ovde. Beograd je lep grad.

Servischsprekende lezers hebben zich nu waarschijnlijk een bult gelachen. Degenen die de taal niet beheersen, en ik vermoed dat dat de meesten van jullie zijn, weten lekker niet wat hierboven staat. Benieuwd? Ga een cursus doen, net als ik.

taal

Toch maar weer eens proberen die taal echt onder de knie te krijgen. En dus weer: ispod, pored, ispred, između, weer: gekke plaatjes in een zelfgemaakte methode, weer: na kraju ulice, prvo ulica levo en idete pravo. Het vervelende van telkens ophouden is dat je telkens weer opnieuw moet beginnen. Mira (juf) moet immers weten wat mijn niveau is.

Taal is een gekke verzameling van afspraken. Ze zeggen hier dat Servisch makkelijk is, omdat je de woorden precies zo schrijft als je ze uitspreekt (met dank aan Vuk S. Karadžić, wiens geboortehuis ik pas nog heb bezocht in Tršić). Dat mag zo zijn, maar waarom hebben ze die woorden dan zo extreem moeilijk gemaakt? Dat had best een beetje eenvoudiger gekund. Om nog maar te zwijgen van de grammatica. Wie verzint het nou toch om zeven naamvallen te hebben en alles in een zin te laten veranderen als het geslacht van een woord verandert? Wie heeft er nou letters als č en ć, waarvan gezegd wordt dat de eerste harder klinkt dan de tweede, terwijl mijn oor precies het tegenovergestelde hoort. En kan iemand mij het verschil uitleggen tussen đ en dž? Dzj en dj of dj en dzj?

Afijn, ik stort me er maar weer op. Aleksandra heeft me opgedragen volgend jaar deze tijd fatsoenlijk Servisch te spreken en ik heb het beloofd. Er is één geruststellende gedachte: volgens juf Mira worden mensen die op latere leeftijd een taal leren gemiddeld ouder dan degenen die dat niet doen. Ik geloof dat maar al te graag.