ooievaars

Dit bericht mag ik jullie echt niet onthouden. In het kort: de Bulgaarse spoorwegen trekken maar liefst duizend euro uit om alle ooievaarsnesten langs de rails rond Plovdiv te renoveren. Quote van de dag: "Het idee is dat de ooievaars een thuis aantreffen dat voldoet aan alle Europese standaarden voor beschermde diersoorten, als ze in het voorjaar terugkeren." (Dimitar Stankulov van het Nationale Bedrijf voor de Rail Infrastructuur).

inhaalslag

Als je zo'n twee weken helemaal geen nieuws hebt gevolgd, schrik je je rot. Er is van alles en nog wat gebeurd in de regio, zelfs in de kerstkomkommertijd en dat heb ik kijkers, luisteraars en lezers niet laten weten. Om jullie een beetje bij te brengen een kort overzicht van de gebeurtenissen vanaf 24 december:

1. De regering van het 'onafhankelijke' Kosovo houdt in 2009 op een budget van 1,1 miljard 165 miljoen euro over, twee keer zoveel als in 2008.
2. Het anti-corruptie agentschap van Kosovo stuurt honderdvijftig corruptiezaken naar de openbare aanklager. Er is er geen een voor de rechter gebracht.
3. Kroatië gaat een tweede ronde voor de presidentsverkiezingen tegemoet. Geen van de kandidaten haalde meer dan de helft van de stemmen.
4. De Kroatische oud-premier Ivo Sanader verbaast vriend en vijand met zijn aankondiging terug te keren in de politiek. De HDZ schopt hem een paar dagen later de partij uit.
5. Servië daagt Kroatië voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag wegens volkerenmoord. De Kroaten hadden hetzelfde al gedaan in 1999.
6. Door zware regenval en hoge temperaturen komt half Noord-Albanië onder water te staan.
7. De vijftien inwoners van Raševac in Zuid-Servië beginnen met gewapende patrouilles, nadat er vanuit Kosovo op het dorp zou zijn geschoten. Onduidelijk blijft wat er is gebeurd en hoe de dorpelingen ineens aan kalasjnikovs komen.
8. Bulgarije dreigt het EU-lidmaatschap van Turkije te dwarsbomen, zolang de Turken geen 14 miljard euro schadevergoeding betalen voor de Bulgaren die in 1913 Turkije uit werden gebonjourd.
9. De Servische president Tadić biedt aan te bemiddelen in het naamconflict tussen Griekenland en Macedonië.
10. De Bulgaarse politie houdt twee zware criminelen aan na de moord op journalist Bobi Tsankov.

Aan de slag maar weer.

hola

Woest zijn ze erover, hier in Belgrado. Bulgarije heeft voor het Internationaal Gerechtshof gepleit vóór de onafhankelijkheid van Kosovo. Servië was al niet blij toen de buren de Albanese onafhankelijkheidsverklaring vorig jaar (tegelijk met de andere buurlanden Hongarije en Kroatië) erkenden, nu zijn echt de rapen gaar. De Bulgarije is zelfs nog anti-Servischer dan Albanië, moppert men en de leider van de Servische delegatie bij het Hof, Dušan Bataković, verklaarde dat Bulgarije "zoals zo vaak in de geschiedenis tot nu toe, een dolk in de rug van Servië heeft gestoken". Als dat maar goed gaat.

Voor de volledigheid even een deel van de motivatie van de Bulgaren. Het gaat erom dat Kosovo volgens hen een "speciaal geval" is en dat zullen we wel vaker gaan horen:

II. THE SPECIAL NATURE OF THE KOSOVO CASE Let me turn now to the special nature of the Kosovo case.On 19 March 2008, Bulgaria, Hungary and Croatia released a joint statement with regard to their forthcoming national decisions on the recognition of Kosovo.It was the firm conviction of the three States that Kosovo was a special case arising from the unique circumstances of the disintegration of the former Yugoslavia as well as the continued period of international administration.The unusual combination of factors found in the Kosovo situation -the violent dissolution of the Socialist Federal Republic of Yugoslavia (SFRY), the grave humanitarian crisis, and the gross violations of human rights which led to the NATO intervention in 1999, the continued administration of Kosovo under United Nations Security Council resolution 1244 (1999) and the efforts of the international community to facilitate a solution between Serbia and Kosovo on the basis of the Contact Group Guiding Principles -are not found elsewhere and therefore make Kosovo a special case.

Ik begrijp die argumentatie niet. Nee, echt niet. Want waarom is de de gewelddadige desintegratie van Joegoslavië in dit geval van belang? En: degene die verantwoordelijk is gesteld voor de humanitaire crisis en de schending van de mensenrechten is dood en begraven. En het feit dat Kosovo onder internationaal bestuur heeft gestaan, is dat van enig belang? En dat de internationale gemeenschap er niet in is geslaagd een oplossing te vinden, is dat (alleen) Servië aan te rekenen? Natuurlijk zijn sommige aspecten van de Kosovokwestie niet ergens anders te vinden. God, wat een intelligente ingeving. Ook sommige aspecten van de kwestie Abchazië en Zuid-Ossetië zul je nergens anders aantreffen en de Baskische kwestie kent ook een aantal unieke karakteristieken. Dus waar wachten we op? Nu fluks de onafhankelijkheid van het voormalige grondgebied van Georgië erkennen. En als ik een naar afscheiding strevende Bask was, dan wist ik het wel...

vrij

Het was te verwachten: een rechtbank in Bulgarije heeft vastgesteld dat Agim Ceku niet kan worden uitgeleverd aan Servië. De oud-leider van het UCK en voormalig premier van Kosovo, door Servië verantwoordelijk gehouden voor de marteling, ontvoering en dood van honderden Serviërs en andere niet-Albanezen tijdens de Kosovo-oorlog, mocht gisteren als vrij man het gerechtsgebouw in de grensplaats Kjustendil verlaten. Volgens het persbureau AFP is hem nog wel gevraagd om tot 3 juli in Bulgarije te blijven, want dan loopt de termijn af waarbinnen het openbaar ministerie in hoger beroep kan gaan.

Na Slovenië, Hongarije en Colombia is Bulgarije het vierde land dat geen grond ziet om Ceku voor berechting naar Servië te sturen. Wat de overwegingen van de rechtbank zijn geweest, weet ik niet. De berichten maken daar geen melding van. Volgens AFP had de oud-guerillaleider aangevoerd dat hij geen Servisch burger is en dat Servië niet om de uitlevering van buitenlandse burgers kan vragen. Dat is natuurlijk onzin. Servië kan vragen om de uitlevering van iedereen die ervan wordt verdacht misdaden op Servisch grondgebied (nu onafhankelijk of niet, in 1999 was Kosovo in ieder geval Servisch grondgebied) te hebben gepleegd.
De verdediging had een brief meegenomen van de huidige premier van Kosovo, Hashim Thaci, waarin te lezen viel dat Ceku deel uitmaakt van het Kosovaarse corps diplomatique en dat hij dus onschendbaarheid geniet. En verder zou er een verklaring zijn, waarin Unmik stelt dat Ceku onder de jurisdictie van de Verenigde Naties valt. Geen woord over de vraag of Ceku al dan niet oorlogsmisdaden heeft gepleegd.

Het zal niemand verbazen dat ik dit een teleurstellende gang van zaken vind. Ik heb het niet specifiek over deze Bulgaarse rechtbank. Misschien heeft die de beslissing genomen op juiste juridische gronden. Het teleurstellende is dat er van Albanese kant waarschijnlijk nooit iemand verantwoordelijk zal worden gehouden voor de aangetoonde misdaden tegen Serviërs en Roma tijdens de Kosovo-oorlog. De openbare aanklager bij het Joegoslavië tribunaal heeft herhaaldelijk gezegd dat er geen nieuwe aanklachten te verwachten zijn en Servië krijgt niet de kans om de daders te berechten.

gearresteerd, veroordeeld

We zullen eens zien of drie keer scheepsrecht is. Dit keer staat Bulgarije voor de keuze of het Agim Ceku aan Servië zal uitleveren. De voormalig vechtersbaas, ex-kapitein in het Joegoslavische en het Kroatische leger, voormalig militair leider van het UCK, ex-premier van Kosovo, oud-commandant van het koddige Kosovo Protection Corps en kopstuk van de Sociaal-Democratische Partij van Kosovo is gisteren aangehouden aan de grens tussen Macedonië en Bulgarije. De Bulgaren reageerden op een opsporingsverzoek van Interpol, dat Servië (en toen nog Montenegro) in 2002 al had ingediend. Servië verdenkt Ceku van oorlogsmisdaden tijdens en na de Kosovo-oorlog van 1999.
Twee keer eerder werd meneer opegpakt: in 2003 in Slovenië en een jaar later in Hongarije. Beide keren kwam hij na forse buitenlandse druk razendsnel weer op vrije voeten. Vorig jaar nog schopten de Colombianen hem het land uit, toen ze er achter kwamen dat Ceku werd gezocht. Volgens de Bulgaren wordt hij in ieder geval drie dagen in voorlopige hechtenis gehouden.
Kosovo vecht opsporingsbevel en arrestatie natuurlijk aan. Volgens Ceku zelf misbruikt Servië het lidmaatschap van Interpol (waarvan Kosovo geen lid is). "Ik denk dat het tijd is dat Interpol deze kwestie (die van het opsporingsbevel) serieus heroverweegt en Servië vertelt dat het welletjes is," zei hij vorige maand. Kosovo's minister van binnenlandse zaken heeft Interpol al eens geschreven dat "Servië geen jurisdictie (heeft) over Kosovo en zijn burgers". Nogmaals, we zullen zien of Bulgarije de rug recht houdt.


Ander nieuws dan. Wie is die meneer op dat plaatje ook alweer? Oh ja, Naser Oric. Het is even stil geweest rondom de man die door veel mensen verantwoordelijk wordt gehouden voor de dood van een flink aantal Servische burgers rond Srebrenica, maar tot woede van zowat nog meer mensen door het Joegoslavië Tribunaal werd vrijgesproken.
Ik berichtte vorig jaar oktober al dat hij bij Sarajevo in bezit van heel veel geld was gearresteerd op verdenking van afpersing en verboden wapenbezit. Welnu, de uitspraak is er. Deze meneer moet twee jaar het gevang in. Niet vanwege die afpersing, want dat achtte de rechtbank niet bewezen (en wie zou er ook denken dat dit lammetje mensen zou afpersen?), maar wel vanwege het bezit van wapens en explosieven (waar zou hij die dan voor nodig hebben gehad?). Twee jaar dus. Ben benieuwd wanneer hij weer op vrije voeten komt, maar vrees dat dat geen twee jaar zal duren.

VOERTUIGENSERIE

Geen idee wat dit is. Iets met electriciteit, denk ik.

what's in a name

Altijd grappig, buitenlandse namen...

radomir

Radomir dus. Ik schreef er al over voordat ik naar Bulgarije vertrok, dus dat ga ik niet herhalen. Het waren twee vermoeiende dagen. Niet zozeer omdat het van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat werken was (dat gebeurt wel vaker), maar meer omdat het om de een of andere reden niet wilde vlotten. Als je de invloed van massa-ontslag op een klein stadje wilt laten zien, heb je natuurlijk mensen nodig die ontslagen zijn om hun verhaal te vertellen. Het wilde maar niet lukken om mensen te vinden die dat wilden. Ontslagenen genoeg, maar zodra het woord camera viel, hielden ze de lippen stijf op elkaar. "Angst" was de uitleg die ik kreeg als ik vroeg naar het waarom. Sommigen haalden er het communisme bij; een periode waarin je maar beter over alles je mond kon houden, zeker tegen een buitenlander. Anderen zeiden dat ze, als de crisis eenmaal voorbij is, graag weer in de fabriek willen werken. En stel je voor dat de directie me op televisie te zien krijgt... Uiteindelijk is het overigens allemaal wel gelukt.
De fabriek dus, de Metaal Industrie Radomir. Als je onderstaand plaatje goed bekijkt, zie je de schaal. De fabriek op de achtergrond is groot, het plaatsje is klein.

En alles in die fabriek is staal, staal en nog eens staal (ze maken er onderdelen voor de staalindustrie; hoogovens en zo).

De fabriek is in 1989 opgeleverd en nu ziet-ie er zo zo uit:

Ik barst van het materiaal. Dat ga ik morgen met Sale eens rustig bekijken en dan gaan we er vrijdag een mooie reportage voor het Journaal van maken. En dan komt er ook nog een radioreportage. Uitzenddata weet ik nog niet.

warboel 2

Een week geleden liet ik een plaatje zien van hoe de electriciteitsvoorziening in Servië aan elkaar geknoopt kan zitten. Niet erg professioneel soms, om het zacht uit te drukken. In Bulgarije kunnen ze er ook wat van. Hierboven zie je de 'stoppenkast' van een verdieping van een gebouw waar onder meer een arbeidsbureau en een bank in zijn gevestigd.

metaal

Lang genoeg in Belgrado gezeten. Ik ga maar weer eens op pad. Naar Bulgarije. Je herinnert je misschien nog dat ik er in januari ook was, toen in verband met de gascrisis. Nu ga ik er voor NOS radio en televisie een reportage maken over de gevolgen van de economische crisis. In hetzelfde plaatsje (Radomir, zie boven, ik hoop dat de sneeuw weg is) en in dezelfde fabriek: de Metaal Industrie Radomir (zie onder, hoop hetzelfde).

Tot eind vorig jaar was dat een goed draaiende en een prettige winst opleverende fabriek. Maar plotseling is het met een noodgang bergafwaarts gegaan. Eerst geen gas (honderd ontslagen), nu geen opdrachten (zeshonderd ontslagen). Tot voor kort draaiden er nog drie ploegen, nu nog maar één. Van de oorspronkelijke efhonderd werknemers zijn er nog maar vierhonderd over.

Waarom juist hier? Om een aantal redenen. Deze metaalfabriek was de laatste op communistische leest geschoeide fabriek die in Bulgarije is gebouwd. Nu weliswaar geprivatiseerd, maar ervan uitgaande dat industrie groot moet zijn. Industrieel midden- en kleinbedrijf bestaat nauwelijks in Bulgarije en dus zijn de gevolgen van de economische crisis ook anders dan bijvoorbeeld in Nederland. Een tweede reden is de schaal van de fabriek in relatie tot de schaal van het stadje, waar zo'n zestienduizend mensen wonen. Veruit de meeste inwoners zijn direct, danwel indirect afhankelijk van de Metaal Industrie. De kans is dus groot dat het hele sociale structuur van Radomir in elkaar dondert. Nou, daarom dus.

Ik vermoed dat ik de komende dagen heel hard aan het werk ben en, als ik überhaupt kan beschikken over een internetverbinding, dus even niet kan bloggen. Als het goed is ben ik woensdag weer terug.

mist

Ik had jullie graag wat mooie plaatjes van koud (vanochtend -13) en besneeuwd Bulgarije laten zien. Maar helaas...

(geen) gas

Antje vroeg waarom Roemenië wel gas heeft en Bulgarije niet. Ik zal daar met mijn gebrekkige gaskennis proberen een antwoord op te geven. Daar gaat-ie. Roemenië is, voor zover ik heb begrepen, slechts voor 35 procent afhankelijk van Gazpromgas. Verder zijn ze daar zo verstandig geweest om wat voorraden aan te leggen en hebben ze het geluk zelf gas te hebben.

Bulgarije daarentegen, hangt voor 90 procent van Russisch gas af. Je zou denken dat de Roemenen de Bulgaren een beetje zouden kunnen helpen, maar zo ze dat al willen, ze kunnen het niet. Het volgende plaatje stond gisteren in de Bulgaarse krant Dnevnik.

Je ziet erop dat Servië, Bosnië en Kroatië hun (Russische) gas via Hongarije krijgen. Hongarije is verbonden met de rest van het Europese gasnetwerk en dus kan de ergste nood in die drie landen gelenigd worden met gas uit Hongarije, Oostenrijk en Duitsland (waar overigens wel flink voor betaald moet worden). Op het plaatje ontbreekt één element: de leiding die rechtstreeks van Oekraïne naar Bulgarije loopt en die nu dus leeg is. Die pijp loopt door Roemenië, maar zonder een enkele aftakking. De Roemenen kunnen er dus niks instoppen. Bulgarije heeft ook al geen verbindingen met Servië, Macedonië, Griekenland en Turkije en dus komt er momenteel geen vierkante meter gas het land in. Met dank, zeiden de meeste Bulgaren die ik gisteren sprak aan de Socialistische Partij, die het gaslot van Bulgarije volledig in handen heeft gelegd van de voormalige kameraden in Moskou.

bureaucratie

Jullie zitten daar lekker in de Europese Unie, zo zonder grenzen. Ik ga de EU voortdurend en in uit en heb dus voortdurend last van grenshoempapa. Maar daar wil ik het helemaal niet over hebben. Ik was dus even in Bulgarije. (Net teruggekomen, kon gisteren niks posten vanwege uitgevallen internetverbinding. Wanneer komt dit verhaal eindelijk eens op gang?).

Om Bulgarije binnen te mogen, moet je natuurlijk je paspoort laten zien, maar je moet ook een vignet kopen, dat je het recht geeft om over 's heren wegen in Bulgarije te zoeven (en af en toe in een gat te rijden).

In landen als Oostenrijk en Hongarije bestaan die vignetten ook. Je koopt ze bij een benzinestation of bij een kantoortje aan de grens. In Bulgarije gaat het anders. Vóór de eigenlijke grenscontrole kom je met je auto langs een hokje, waar een dikke mevrouw je autopapieren wil zien. Als die in orde zijn, krijg je, zonder enige verdere uitleg een usb-stick in handen geduwd.

Dan komen de politie en de douane en vervolgens word je langs een geel huisje met een dikke meneer erin geleid, die die stick wil hebben en hem ook weer teruggeeft. Geen idee wat hij er daarbinnen mee doet.

Een meter of twintig verder staat een bord met de mededeling dat er vijf euro betaald moet worden:

Maar in het volgende huisje betaal je er zes. In ruil daarvoor ontvang je een blauwe sticker aan het ene raam, dan rijd je twee meter verder naar het tweede raam, waar je de usb-stick weer in moet leveren en je tot slot van de hele procedure een papier met een stempel krijgt.

Ik weet het niet hoor, maar volgens mij kan dat een stuk efficiënter.

waar ben ik

Als correspondent kom je nog eens ergens. De afgelopen week in Preševo, in Novi Sad en in Sofia. Dat is mooi. Maar je verliest wel eens het besef van plaats en tijd, zeker als je in merkwaardige hotelkamers belandt.

Dit was in Novi Sad. Ziet er heel fatsoenlijk uit. Het gekke van het hotel was evenwel dat je de kamers ook van 's ochtends tien tot 's middags vier per uur kunt huren. En dat was aan de dames en heren die er rondliepen ook wel te zien. Die kamer had ook een soort van turbodouche, met allerlei knoppen waarvan ik geen idee had wat ik ermee moest.

Nu ben ik in Sofia en daar heb ik ook al zoiets geks in de badkamer. Een bad met gaten en bubbels. Ik moet er toch eens in gaan zitten. Iemand een idee waar dat allemaal voor dient?

Maar het mooiste hier in hotel California (ik lieg niet) is het bed. Dat geeft pas echt het gevoel dat ik in een bordeel slaap.

(geen) gas

We blijven maar bezig met het gasgebrek. Terwijl jullie in Nederland lekker warm zitten te zijn, Servië wordt geholpen door Oostenrijk, Duitsland en Hongarije, zitten ze in Bulgarije nog flink in de problemen. Bulgarije kán alleen maar gas ontvangen via Oekraïne, omdat er geen verbindingen zijn met de omringende landen en kan dus niet door andere worden geholpen. De (toch al te kleine) gasopslag was maar half vol en Russisch gas komt nog steeds niet. Op dus naar Sofia. Ik bestijg zometeen mijn trouwe Ford Focus en vertrek naar de hoofdstad van Bulgarije om te bekijken hoe ze het er daar vanaf brengen. Hoop snel weer eens over iets anders dan gas te kunnen bloggen, maar voorlopig zit ik eraan vast.

corruptietaart

"De gek is niet de man die de hele taart opeet, maar de gek die de man de taart heeft gegeven." Dat is een Bulgaars gezegde, las ik ergens. Lijkt me een juiste constatering.
De Bulgaarse regering krijgt in een rapport van de Europese Unie geen tik op de vingers, zelfs geen billenkoek, maar een dreun recht in het gezicht. Pats, knock out, daar liggen jullie met z'n allen.
Waarom? Omdat de Bulgaarse regering zo corrupt is als de neten. De politieke wil om af te rekenen met fraude en corruptie ontbreekt, meldt het rapport, en er bestaan nauwe banden tussen leidende politici en bedrijven. "Bulgarije moet er voor zorgen dat de genereuze steun die het ontvangt van de EU de burgers bereikt en niet wordt afgeroomd door corrupte functionarissen die samenwerken met de georganiseerde misdaad." Pats, welkom in de Europese Unie.
Brussel heeft miljarden betaald en nog eens miljarden in het vooruitzicht gesteld, onder meer om die corruptie te bestrijden. Lekkere taart wel.